توان مصرفی آسانسور و مقدار مصرف برق آسانسور

در سال‌های اخیر، با افزایش هزینه انرژی و تأکید بر بهره‌وری در ساختمان‌ها، بررسی میزان مصرف برق آسانسور به یکی از دغدغه‌های اصلی مدیران ساختمان، مهندسان طراح، و حتی ساکنین تبدیل شده است. آسانسور به‌عنوان یکی از تجهیزات حیاتی و پرکاربرد، بخشی از مصرف انرژی مشاعات را به خود اختصاص می‌دهد، اما واقعاً چقدر؟

آیا آسانسور یکی از پرمصرف‌ترین بخش‌های ساختمان است؟

در این مقاله به‌صورت تخصصی و کاربردی به بررسی توان مصرفی و مصرف برق آسانسور در ایران می‌پردازیم و روش‌های محاسبه، تحلیل و کاهش آن را بیان می‌کنیم.

 

توان مصرفی آسانسور به میزان برقی گفته می‌شود که تجهیزات آن در زمان کارکرد لحظه‌ای مصرف می‌کنند. این مقدار بر حسب کیلووات (kW) اندازه‌گیری می‌شود و بسته به نوع سیستم آسانسور، موتور، ظرفیت و نحوه کنترل، متفاوت است.

مثلاً یک آسانسور کششی ۵ نفره (۳۷۵ کیلوگرم) با موتور دوسرعته ممکن است حدود ۴ تا ۷ کیلووات توان در هنگام حرکت کابین مصرف کند. در حالی که همین آسانسور اگر به موتور گیرلس و تابلو فرمان VVVF مجهز باشد، مصرفش ممکن است به حدود ۲.۵ تا ۳.۵ کیلووات کاهش یابد.

نکته مهم این است که توان مصرفی، به‌تنهایی نشان‌دهنده مصرف ماهیانه یا هزینه قبض برق نیست؛ بلکه باید با زمان کارکرد در طول شبانه‌روز و ماه ضرب شود تا انرژی مصرفی (بر حسب کیلووات ساعت یا kWh) به‌دست آید.

  

برای محاسبه مصرف برق آسانسور، باید بدانیم آسانسور در روز چند بار حرکت می‌کند و در هر حرکت چقدر انرژی مصرف می‌شود.

فرض کنید یک آسانسور ۵ نفره در یک مجتمع ۵ طبقه، روزانه حدود ۲۰۰ بار رفت‌وبرگشت دارد (یعنی ۱۰۰ بار بالا و ۱۰۰ بار پایین). اگر هر حرکت حدود ۳۰ ثانیه طول بکشد، در مجموع روزانه ۱۰۰ دقیقه معادل ۱.۶ ساعت آسانسور در حال کار است.

اگر توان لحظه‌ای آسانسور ۵ کیلووات باشد، مصرف روزانه برابر است با: ۵ کیلووات × ۱.۶ ساعت = ۸ کیلووات ساعت در روز

پس در یک ماه: ۸ × ۳۰ = ۲۴۰ کیلووات ساعت (kWh)

این رقم معادل مصرف برق ۲ تا ۳ کولر گازی در تابستان است. اگر تعرفه برق تجاری مشاعات (در سال ۱۴۰۳) را حدود ۶۰۰ تومان برای هر کیلووات ساعت در نظر بگیریم، مصرف ماهیانه آسانسور حدود ۱۴۴ هزار تومان خواهد بود.

البته این رقم بسته به نوع آسانسور، میزان استفاده، و طراحی سیستم متغیر است.

  

یکی از سوالات رایج در زمان نصب یا بازسازی آسانسور این است که آیا می‌توان از برق تک‌فاز استفاده کرد؟ به طور استاندارد و معمول، آسانسورهای کششی رایج در ساختمان‌ها به دلیل نیاز به قدرت و توان بالا در لحظه استارت، با برق سه فاز کار می‌کنند. با این حال، با پیشرفت تکنولوژی، استفاده از موتورهای گیرلس (بدون گیربکس) و درایوهای مخصوص (VVVF) این امکان را فراهم کرده است که آسانسورهای خانگی (هوم لیفت) و آسانسورهای با ظرفیت پایین بتوانند با برق تک فاز ۲۲۰ ولت نیز راه‌اندازی شوند. مصرف برق در آسانسورهای تک‌فاز بهینه‌تر است و برای ساختمان‌های قدیمی که امکان دریافت انشعاب سه فاز از اداره برق را ندارند، یک راهکار بسیار ایده‌آل محسوب می‌شود.

 

نوع سیستم محرکه تأثیر بسیار زیادی در مصرف برق دارد. موتورهای تک‌سرعته قدیمی، به دلیل راه‌اندازی ناگهانی و عدم کنترل جریان، انرژی زیادی را در زمان استارت مصرف می‌کنند. در مقابل، سیستم‌های مجهز به درایو VVVF، با راه‌اندازی نرم و کنترل شده، می‌توانند تا ۵۰ درصد در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند.

وزن کابین و تعداد افراد هم عامل مهمی است. آسانسورهای با ظرفیت بالاتر، نیاز به موتورهای قوی‌تری دارند و در نتیجه توان مصرفی بالاتری خواهند داشت. همچنین اگر کابین همیشه با ظرفیت بالا حرکت کند (مثل آسانسورهای بیمارستانی یا اداری)، مصرف انرژی نسبت به آسانسورهای مسکونی بیشتر خواهد بود.

تعداد توقف‌ها، دفعات استفاده در شبانه‌روز، زمان‌های اوج مصرف (مثلاً صبح و عصر)، و حتی وضعیت سرویس آسانسور نیز بر میزان مصرف اثر دارند. اگر کابین روان حرکت نکند یا ریل‌ها درست تراز نشده باشند، موتور برای غلبه بر اصطکاک بیشتر انرژی مصرف می‌کند.

 

آسانسورهای کششی قدیمی با موتور تک‌سرعته در مقایسه با سیستم‌های مدرن گیرلس، مصرف بسیار بالاتری دارند. به‌طور معمول:

آسانسورهای تک‌سرعته یا دوسرعته قدیمی، مصرف لحظه‌ای بین ۵ تا ۹ کیلووات دارند.

آسانسورهای مدرن کششی با موتور VVVF، حدود ۳ تا ۵ کیلووات مصرف می‌کنند.

آسانسورهای گیرلس با کنترل درایو دیجیتال، مصرف لحظه‌ای حدود ۲ تا ۳.۵ کیلووات دارند.

آسانسورهای هیدرولیکی، به‌ویژه در حرکت رو به بالا، مصرف لحظه‌ای بالا (تا ۱۰ کیلووات) دارند ولی در حرکت پایین تقریباً مصرف ندارند.

در نهایت، آسانسورهایی که به‌صورت مداوم در حال کارند (مثل هتل‌ها، برج‌های اداری، یا بیمارستان‌ها)، در مجموع مصرف برق قابل‌توجهی خواهند داشت، ولی در مجتمع‌های مسکونی با ۸ تا ۱۲ واحد، مصرف برق آسانسور در حد متوسط یا پایین است.

 

مهم‌ترین روش کاهش مصرف برق، ارتقاء تابلو فرمان قدیمی به مدل‌های VVVF (کنترل سرعت متغیر) است. این تابلوها علاوه بر مصرف کمتر، باعث حرکت نرم‌تر و کاهش استهلاک قطعات نیز می‌شوند.

استفاده از روشنایی LED در داخل کابین آسانسور و نصب سنسور حرکتی (تا در زمان عدم استفاده خاموش شود)، می‌تواند تا ۷۰ درصد در مصرف برق روشنایی کابین صرفه‌جویی کند.

تعویض موتورهای پرمصرف با موتورهای گیرلس در ساختمان‌های نوساز یا بازسازی‌شده، سرمایه‌گذاری پربازدهی است.

همچنین انجام سرویس‌های منظم و دقیق، روان‌کاری ریل‌ها، تراز کردن کابین، و تنظیم صحیح تابلو فرمان، باعث کاهش مصرف و افزایش عمر موتور و تجهیزات می‌شود.

 

در بسیاری از ساختمان‌ها، مصرف برق آسانسور به‌صورت مشترک در قبض برق مشاعات آمده و سپس بین واحدها تقسیم می‌شود. برای دقت بیشتر، پیشنهاد می‌شود از کنتور جداگانه مخصوص آسانسور استفاده شود تا مصرف واقعی آن از سایر بخش‌های مشاع جدا شود.

سپس با مراجعه به قبض برق و عدد مصرف کیلووات ساعت، می‌توان سهم هر واحد از مصرف را به‌صورت عادلانه محاسبه کرد.

در بعضی ساختمان‌ها، بسته به تعداد نفرات یا میزان استفاده، مصرف برق آسانسور به‌صورت مساوی، یا متناسب با طبقه تقسیم می‌شود.

  

مصرف برق آسانسور نه‌تنها به نوع تجهیزات، بلکه به نحوه طراحی، سرویس و استفاده نیز وابسته است. در آسانسورهای مسکونی استاندارد، مصرف برق در ماه بین ۱۵۰ تا ۴۰۰ کیلووات ساعت متغیر است. این عدد در آسانسورهای اداری و پررفت‌وآمد به بیش از ۸۰۰ کیلووات ساعت هم می‌رسد.

برای مدیریت بهتر مصرف، پیشنهاد می‌شود: